Tự điển thuật ngữ


Tự điển tập hợp những thuật ngữ quan trọng các bạn cần nắm và tra cứu mỗi khi không hiểu rõ. Những thuật ngữ này cũng sẽ được liên kết và phần text (văn bản) trong các bài học, giúp các bạn có thể tra cứu tại chỗ, nơi thuật ngữ đó xuất hiện.

Browse the glossary using this index

Special | A | Ă | Â | B | C | D | Đ | E | Ê | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | Ô | Ơ | P | Q | R | S | T | U | Ư | V | W | X | Y | Z | ALL

Trang:  1  2  (Tiếp theo)
  ALL

Á

Áp suất thẩm thấu

Osmotic pressure
- Là áp suất tối thiểu cần được áp dụng cho dung dịch để ngăn dòng chảy của dung môi tinh khiết qua màng bán thấm về phía chứa chất tan.

Osmotic Pressure - Definition, Formula, Examples, Solved Exercises


C

Cá thể dị hợp

Cá thể dị hợp (hay thể dị hợp, dị hợp tử) (heterozygote) là cá thể có kiểu gene dị hợp về ít nhất một gene trong các gene đang xét.

Ví dụ: Xét cá thể có kiểu geneAaBBDdeeGg (và còn nhiều gene khác trong cơ thể, không được nhắc đến trong trường hợp này). Khi đó:

- Nếu xét gene A (locus A), thì đây là cá thể dị hợp.

- Nếu xét gene B (locus B), thì đây là cá thể đồng hợp.

- Nếu xét gene A và B (locus A và B), thì đây là cá thể dị hợp.

- Nếu xét gene B và E (locus B và E), thì đây là cá thể đồng hợp.

v.v...


Cá thể không thuần chủng

Cá thể không thuần chủng là những cá thể khi tự thụ hoặc giao phối giữa các cá thể có cùng kiểu hình, đời con xuất hiện các cá thể có kiểu hình khác nhau (có hiện tượng phân tính). Đây là khái niệm trái nghĩa với "cá thể thuần chủng".


Cá thể thuần chủng

Cá thể thuần chủng (true - breeding, purebred) là những cá thể khi tự thụ hoặc giao phối giữa các cá thể có cùng kiểu hình, qua nhiều thế hệ đều sinh ra đời con đồng tính (có cùng kiểu hình như nhau)

Đây là một khái niệm trong khoa học chọn giống mà chúng ta cần hiểu rõ ràng. Nhiều người định nghĩa cá thể thuần chủng là cá thể có kiểu gene đồng hợp, thì không được chuẩn xác về mặt định nghĩa, thực tế thì chỉ những cá thể đồng hợp mới có thể tự thụ hoặc giao phối qua nhiều thế hệ vẫn cho đời con đồng tính. Thuần chủng là đặc tính di truyền, còn đồng hợp là trạng thái kiểu gene của cá thể, không cùng "hệ qui chiếu", nên về mặt phát biểu định nghĩa, chúng ta nên hiểu đây là hai đối tượng khác nhau

Ví dụ: Ở cá thể lưỡng bội bình thường, xét một gene (A) có 2 allele A (A "lớn") và a (a "nhỏ"). Tại locus này có thể có 3 kiểu gene AA, Aa và aa

  • Các cá thể có kiểu gene AA: khi cho giao phối giữa chúng với nhau một cách tự do (ngẫu phối) qua nhiều thế hệ, thì con cái của chúng đều kiểu hình giống nhau (đồng tính). Lúc đó, ta nói các cá thể này là các cá thể thuần chủng.
  • Tương tự với các cá thể có kiểu gene aa.
  • Các cá thể có kiểu gene Aa: khi cho giao phối giữa chúng với nhau một cách tự do (ngẫu phối), chúng ta dễ thấy, con cái của chúng sẽ nhanh chóng có kiểu hình lặn (kiểu gene aa) (hiện tượng phân tính). Lúc đó, ta nói các cá thể này là các cá thể không thuần chủng.

Cá thể đồng hợp

Cá thể đồng hợp (hay thể đồng hợp, đồng hợp tử) (homozygote) là cá thể có kiểu gene đồng hợp về tất cả các gene đang xét.

Lưu ý: lẽ ra cá thể đồng hợp phải được hiểu là đồng hợp về tất cả các cặp gene trong cơ thể, có bao nhiều locus thì đồng hợp hết bấy nhiêu. Nhưng trong quá trình nghiên cứu di truyền, việc có cá thể đồng hợp về mọi gene có trong cơ thể là khó gặp, vì vậy mà sẽ gây khó khăn trong việc gọi tên và khảo sát, nên người ta thu gọn định nghĩa lại trong giới hạn các gene đang xét.

Ví dụ: Xét cá thể có kiểu geneAaBBDdeeGg (và còn nhiều gene khác trong cơ thể, không được nhắc đến trong trường hợp này). Khi đó:

- Nếu xét gene A (locus A), thì đây là cá thể dị hợp.

- Nếu xét gene B (locus B), thì đây là cá thể đồng hợp.

- Nếu xét gene A và B (locus A và B), thì đây là cá thể dị hợp.

- Nếu xét gene B và E (locus B và E), thì đây là cá thể đồng hợp.

v.v...


D

Dòng

Dòng là tập hợp cá cá thể có cùng đặc tính di truyền. Đây là khái niệm rất thường dùng trong các khái niệm sinh học, nhưng thường lại bị ngó lơ về định nghĩa, chỉ được hiểu chung chung.

Ví dụ: Xét gen A có 2 allele A và a, allele A trội hoàn toàn so với allele a.

- Dòng trội: là tập hợp những cá thể cùng có kiểu hình trội (các cá thể này có thể có kiểu gene AA hay Aa, nếu A trội hoàn toàn so với a).

- Dòng lặn: là tập hợp những cá thể cùng có kiểu hình lặn (chỉ có thể là kiểu gene aa).

- Dòng đồng hợp: là tập hợp các cá thể cùng có kiểu gene đồng hợp (AA hay aa).

- Dòng dị hợp: là tập hợp các cá thể cùng có kiểu gene dị hợp (Aa).

- Dòng thuần chủng (hay gọi tắt là dòng thuần): là tập hợp các cá thể mà khi tự thụ hoặc giao phối giữa chúng với nhau qua nhiều thế hệ đều cho đời con đồng tính. Đây cũng chính là dòng đồng hợp.


H

Hậu quả

Hậu quả là kết quả sau cùng của sự việc / hiện tượng. Hậu quả có thể là tốt hoặc xấu, dù mọi người quen dùng cho ý nghĩa tiêu cực hơn. 

Ví dụ:

- A chọc ghẹo B --> B cười: B cười là hệ quả của A chọc ghẹo B.

- Sau đó B chọc ghẹo lại A --> A cũng cười: A cười là hệ quả của B chọc ghẹo A, và cũng có thể xem là hệ quả của A chọc ghẹo B trước đó.

- Chọc qua chọc lại, mỗi lượt đều có diễn biến và hệ quả

Xem định nghĩa hệ quả để biết rõ hơn.

Sau cùng, cả 2 bạn đều thấy vui và hạnh phúc; thì đây là hậu quả của việc đó. Để tránh nghĩa xấu, tình huống này người ta hay dùng kết quả viên mãn để nhấn mạnh hướng tích cực của hậu quả này.



Hệ quả

Hệ quả là kết quả trực tiếp của một sự việc / hiện tượng. Các hệ quả có thể là liên hoàn trong chi tiết diễn biến.

Ví dụ:

- A chọc ghẹo B --> B cười: B cười là hệ quả của A chọc ghẹo B.

- Sau đó B chọc ghẹo lại A --> A cũng cười: A cười là hệ quả của B chọc ghẹo A, và cũng có thể xem là hệ quả của A chọc ghẹo B trước đó.

- Chọc qua chọc lại, mỗi lượt đều có diễn biến và hệ quả.

Sau cùng, cả 2 bạn đều thấy vui và hạnh phúc; thì đây là hậu quả của việc đó. Xem định nghĩa hậu quả để biết rõ hơn.


Hiện tượng phân tính

Hiện tượng phân tính là hiện tượng đời con trong phép lai xuất hiện các cá thể có kiểu hình không giống nhau. Ngược với hiện tượng này là hiện tượng đồng tính.


Hiện tượng đồng tính

Hiện tượng đồng tính là hiện tượng đời con trong phép lai đồng loạt có kiểu hình giống nhau. Ngược với hiện tượng này là hiện tượng phân tính.



Trang:  1  2  (Tiếp theo)
  ALL